Daty produkcji


Jak ustalić datę produkcji odznaki? Jest to jedno z najbardziej frapujących pytań, które zadają sobie kolekcjonerzy. Mało jest bowiem sytuacji, w których kupujemy odznakę w sklepie z pamiątkami klubowymi i na dodatek fakt ten odnotowujemy. Postaram się przedstawić metody ustalania daty produkcji odznak – od najbardziej oczywistych po zaawansowane.


Odznaka żużlowa Reading Racers.

Znaki szczególne na awersie

Data produkcji często znajduje się na przedniej stronie. Wiele odznak zostało wydanych dla uczczenia jakiegoś wydarzenia (kolejny sezon w lidze żużlowej, zdobycie mistrzostwa kraju) lub jubileuszu klubu. Warto pamiętać, że w nielicznych przypadkach odznaki takie były wydawane z opóźnieniem i nie może to być jedyne kryterium oceny wieku odznaki.


Znaki szczególne na rewersie

Niektórzy wykonawcy odznak umieszczali datę produkcji na odwrocie. Są to nieliczne przypadki z początku angielskiej ligi żużlowej (przełom lat 20-tych i 30-tych dwudziestego wieku) oraz… wydawane obecnie odznaki klubów piłkarskich z niższych lig rozgrywkowych. Czasami można zobaczyć charakterystyczny numer, ale rozszyfrowanie wieku odznaki tą metodą wymaga dużej wiedzy. Warto wiedzieć, że wytłoczony na rewersie numer może nie odnosić się do odznaki jako takiej, ale być numerem patentowym nadanym dla pewnego typu kopyta.

Ważnym czynnikiem, który trzeba brać pod uwagę jest…

Sygnatura

… która pojawia się na odznakach sportowych stosunkowo rzadko (z wyjątkiem żużlowych). Sam fakt istnienia znaku firmowego nie podnosi wartości znaczka, ale wiedza o producentach oraz sposobie wybijania sygnatury pomagają określić jego wiek. Warto sprawdzić, w jakich latach istniała dana firma grawerska, ponieważ większość z nich została zamknięta lub przejęta przez silniejszych konkurentów.


Cechy probiercze

Podobnie jak sygnatury, pozwalają określić datę produkcji oraz wykonawcę. Szczegółowy opis cech probierczych znajduje się w osobnej sekcji.


Dane historyczne

Odgrywają one bardzo dużą rolę w ustalaniu wieku odznak. Warto sprawdzić czy klub istnieje, kiedy zmieniał nazwę lub łączył się z innym. Nie bez znaczenia są przydomki (nicknames) nadawane w szczególności drużynom żużlowym i widniejące na odznakach. Nierzadko drużyny żużlowe kończyły występy po jednym sezonie i jeśli wydały odznakę w tym czasie, to jej wiek określimy bardzo precyzyjnie. Jeśli startowały przez wiele sezonów to ewentualne zmiany przydomków pomogą nam określić datę produkcji znaczka.


Logo klubowe

Duże możliwości określenia wieku odznaki daje znajomość zmian zachodzących w klubowych herbach. Porównanie zmian w klubowym logo, połączone z analizą wyżej wymienionych czynników, może dać bardzo dobre efekty w przybliżeniu daty produkcji odznaki, a także zwiększyć naszą wiedzę o sygnaturach występujących w określonym czasie. Dobrym przykładem jest logo liverpoolskiego Evertonu, które uległo zmianie już dziewięciokrotnie. Warto wziąć pod uwagę także charakterystyczne elementy występujące w logo – w przypadku przywołanego klubu jest to charakterystyczny motyw wieży, występującej często (choć nie zawsze) na odznakach klubowych.

Odznaka żużlowa Newport Wasps.

Przywieszki

Na większości odznak żużlowych i nielicznych odznakach piłkarskich znajdujemy kółeczka (bar loops), na których zawieszane są przywieszki. Były one najczęściej kupowane przed kolejnym sezonem ligowym i doczepiane do odznaki lub wcześniej kupionych przywieszek. Ponieważ widnieje na nich rok wydania lub sezon, Anglicy nazywają ten typ przywieszki „year bars” (część także posiada sygnaturę grawera). Pamiętajmy jednak, że nie stanowią one integralnej części odznak. Przywieszki są czasami przepinane, aby uczynić odznakę bardziej atrakcyjną i nie może to być jedyne kryterium oceny daty wydania.

Typowe zapięcie na agrafkę.

Typ mocowania

Jedynym typem mocowania, który przetrwał jest zapięcie na agrafkę. I tak jak trudno spotkać odznaki na kopyto wydane po 1970 roku, tak niemożliwe było wydanie odznaki na pin przed 1980 rokiem, gdyż takie zapięcie nie istniało. Więcej informacji znajdziecie na podstronie poświęconej wyłącznie typom mocowania.


Wzornictwo i techniki produkcji

Zarówno wzornictwo jak i techniki produkcji zmieniały się na przestrzeni dekad. O ile w końcu XIX wieku produkowano już odznaki piłkarskie to emalia zagościła na nich dopiero na początku następnego stulecia. Zmieniały się metody produkcji wytłoczek i kładzenia emalii. Stosowano coraz to nowe materiały. W latach 50-tych XX wieku odznaki produkowane w niklu lub chromie należały do rzadkości z powodu ceny materiału. Przeważające produkcje w mosiądzu zaczęły ustępować miejsca odznakom w chromie w końcu lat 60-tych. W tym okresie dużej ewolucji ulegał także design. Szczegółowa wiedza na ten temat pozwala precyzyjniej określać wiek posiadanych odznak.

Podsumowując, dla określenia daty produkcji trzeba brać pod uwagę wiele czynników jednocześnie. Mam nadzieję, że przedstawiłem wszystkie lub większość z nich. Stosowanie wymienionych kryteriów jest niezwykle pomocne i pozwala zapoznać się z historią każdej odznaki z osobna.